Al weken laait in Frankrijk het geweld op: rellen, brandstichtingen en plunderingen. Als je de beelden ziet van huizen in brand en felle confrontaties tussen jongeren en de politie, snap je de grote ongerustheid.
Volgens de Vlaamse auteur en ex-Frankrijkcorrespondent Mia Doornaert praten we te weinig over wat er echt onder de oppervlakte speelt.
In de talkshow WNL Op Zondag liet ze zich stevig uit over de politieke verhoudingen in Frankrijk.
Doornaert ziet een riskante toenadering tussen radicaal-linkse stromingen en islamitische bewegingen. Ze richt haar pijlen daarbij vooral op één politicus: Jean-Luc Mélenchon.
Ze gaat zelfs zo ver om te zeggen dat hij gevaarlijker is dan Marine Le Pen.
Ruim 1300 aanhoudingen en tientallen agenten gewond
De afgelopen weken werd Frankrijk opnieuw opgeschrikt door grootschalige ongeregeldheden.
Alleen al tijdens de demonstraties van zaterdag zouden 1314 mensen zijn opgepakt.
Daarnaast raakten 53 politieagenten gewond en werden 24 winkels leeggeroofd.
Ook erfgoed liep schade op.
Doornaert verwijst naar het oude stadhuis van Limoges en een historisch pand aan de Place Bellecour in Lyon.
Volgens haar laten de vernielingen zien dat het verder gaat dan gewone politieke betogingen.
Ze maakt zich vooral zorgen over wat dit betekent voor de samenleving in Frankrijk.
‘Niet Marine Le Pen is de gevaarlijkste politicus’
In het politieke debat gaat veel focus uit naar Marine Le Pen en haar radicaal-rechtse Rassemblement National.
Maar Doornaert denkt dat de grootste dreiging op dit moment elders ligt.
Ze wijst naar Jean-Luc Mélenchon, de 75-jarige kopman van de radicaal-linkse beweging La France Insoumise.
Volgens haar speelt Mélenchon in op de onvrede onder jongeren met een migratieachtergrond om zichzelf politiek te versterken.
Ze verwijt hem dat hij jongeren tegenover de Franse samenleving zet.
Dat is geen lichte aantijging.
Doornaert ziet daarin een strategie om nieuwe kiezers te winnen, vooral in de voorsteden van de grote steden.
Wat bedoelt Doornaert met het ‘monsterverbond’?
Een van haar meest opvallende stellingen is dat er een samenwerking groeit tussen uiterst linkse politieke bewegingen en islamitische groepen.
Volgens Doornaert liggen hun standpunten op belangrijke thema’s juist ver uit elkaar.
Zo verdedigen radicaal-linkse bewegingen doorgaans individuele vrijheden, waaronder rechten voor lhbtq-personen en andere minderheden.
Conservatieve islamitische visies kunnen daar volgens haar sterk mee botsen.
Toch ziet ze een gedeelde agenda.
Doornaert zegt dat beide kampen elkaar vinden in hun kritiek op de Verenigde Staten, Israël en bredere westerse machtsstructuren.
Ze spreekt daarom van een politiek verbond dat volgens haar risicovol is.
Het blijft haar interpretatie. Dat er één gecoördineerde organisatie achter alle Franse rellen schuilgaat, is daarmee niet aangetoond.
Jongeren met migratieachtergrond in het hart van het debat
Doornaert richt haar pijlen vooral op hoe Mélenchon volgens haar jongeren in de banlieues probeert te bereiken.
Veel van die jongeren zijn in Frankrijk geboren en maken deel uit van de tweede, derde of vierde generatie met migratieroots.
Volgens de columniste worden bestaande gevoelens van achterstelling en woede politiek bespeeld.
Ze vreest dat daardoor de kloof tussen bepaalde groepen jongeren en de autoriteiten groter wordt.
In de Franse voorsteden spelen al jaren spanningen rond politieoptreden, werkloosheid, discriminatie en ongelijke kansen.
Die thema’s wegen zwaar in het publieke debat.
Toch vindt Doornaert dat je daarmee niet het niveau van het recente geweld kunt verklaren.
Mélenchon wijst verantwoordelijkheid voor het geweld af
De verwijten aan het adres van Mélenchon passen in een bredere politieke strijd in Frankrijk.
Ook andere politici verwijten hem en zijn partij dat felle uitspraken de spanningen aanjagen.
Mélenchon zelf verwerpt die lezing.
Volgens hem liggen de oorzaken juist in dieperliggende sociale problemen die opeenvolgende regeringen onvoldoende hebben aangepakt.
Zijn beweging La France Insoumise zegt te kiezen voor vreedzame, politieke mobilisatie.
Ook oud-president François Hollande waarschuwde dat het te simpel is om één politicus de schuld te geven van de rellen.
Zo staan er twee lezingen tegenover elkaar: aan de ene kant politieke opruiing, aan de andere kant structurele maatschappelijke kwesties.
Frankrijk op weg naar cruciale verkiezingen
De uitspraken komen op een gevoelig moment.
In april 2027 kiest Frankrijk een nieuwe president.
Mélenchon is een zwaargewicht aan radicaal-linkse kant, terwijl Marine Le Pen en haar partij eveneens zwaar meewegen in het politieke landschap.
Discussies over migratie, veiligheid en nationale identiteit zullen naar verwachting centraal blijven staan.
Doornaert vreest dat de huidige onrust de verhoudingen verder verhardt.
Ze waarschuwt dat politici moeten oppassen met taal die groepen tegenover elkaar zet.
Herkenbare discussie in Nederland
Wat er in Frankrijk gebeurt, raakt thema’s waar we in Nederland ook vaak over praten.
Denk aan integratie, de rol van religie in de politiek, veiligheid op straat en de invloed van partijen op maatschappelijke spanningen.
Toch kun je Frankrijk niet één op één vergelijken met Nederland.
De politieke systemen, sociale context en geschiedenis verschillen flink.
Wel laat het zien hoe lastig het is om maatschappelijke onvrede, politieke protesten en gewelddadige rellen uit elkaar te houden.
Is Frankrijk dieper verdeeld dan ooit?
Voor Doornaert is duidelijk: als politici maatschappelijke spanningen gebruiken om tegenstellingen uit te vergroten, kan het in Frankrijk een gevaarlijke kant opgaan.
Daarbij ziet ze Mélenchon als een spilfiguur.
Critici van haar visie benadrukken dat de oorzaken complex zijn en niet op één politicus of één groep kunnen worden afgeschoven.
Intussen worstelt Frankrijk met de nasleep van het geweld.
De ravage, de arrestaties en de gewonde agenten laten zien hoe ernstig de situatie is.
Hoe kijk jij hiernaar? Wakkeren politieke partijen de spanningen aan, of draait het vooral om problemen als ongelijkheid en integratie?
