De verhoudingen binnen de coalitie van VVD, D66 en CDA staan op springen na een belastingdeal met oppositiepartijen PRO en Volt. VVD-leider Dilan Yesilgöz zegt zich overvallen te voelen en wil een fundamentele koerswijziging in hoe de coalitie met elkaar omgaat. Donderdag 12 november staat een cruciaal debat met premier Rob Jetten op de planning, waarna de stemmingen over het Belastingplan volgen.
Van een kabinetsval is woensdagavond nog geen sprake. De felle reactie van Yesilgöz laat wel zien dat het conflict breder is dan een losse belastingmaatregel. Voor de VVD gaat het inmiddels ook om het vertrouwen in de twee coalitiepartners.
Belastingdeal zet relaties op scherp
D66 en CDA bereikten woensdag een akkoord met PRO en Volt over een bijgestelde versie van hun fiscale plan. De kern: vermogenden zwaarder belasten en werken juist goedkoper maken. Het pakket moet samen rond de 1 miljard euro opleveren. Voor verlaging van het laagste tarief in box 1 is ongeveer 900 miljoen euro gereserveerd.
Dit compromis is kleiner dan de eerdere opzet, waarin een verschuiving van 1,5 miljard euro werd voorzien. Die eerste variant vond de VVD onverteerbaar, omdat die volgens de partij botste met gemaakte coalitieafspraken.
Met de uitgeklede versie zijn de bezwaren bij de liberalen niet verdwenen. De vraag is dus niet alleen of de vier onderhandelende partijen een meerderheid voor hun wijziging vinden, maar ook welke politieke prijs de coalitie betaalt voor het samenwerken met PRO en Volt.
VVD en CDA vertellen een ander verhaal
Een belangrijk twistpunt is hoe de onderhandelingen precies zijn gelopen. CDA-leider Henri Bontenbal stelt dat de VVD meerdere keren is geïnformeerd. Yesilgöz bestrijdt dat haar partij op een nette manier bij de uiteindelijke afspraken is betrokken.
Die twee verhalen botsen. Concluderen dat een van de partijen bewust heeft gelogen, gaat verder dan uit deze tegenstrijdigheden valt af te leiden. Wel is duidelijk dat de communicatie zelf inmiddels deel uitmaakt van het probleem.
Na uren intern overleg trok Yesilgöz woensdagavond nog niet de stekker eruit. Ze waarschuwde wel dat de VVD zijn positie moet heroverwegen als D66 en CDA het voorstel echt steunen. Wat de door haar gewenste ‘reset’ precies inhoudt, liet ze open; ze verwees daarbij ook naar de rol van premier Jetten.
Een meerderheid vinden was al langer lastig
De knallende botsing volgt op weken onderhandelen over het Belastingplan voor 2027. Omdat het kabinet geen meerderheid heeft, zijn in beide Kamers extra stemmen van de oppositie nodig. In eerdere debatten passeerden daarom meerdere routes om voldoende steun te verzamelen.
Volgens het officiële verslag van de Tweede Kamer liepen er gesprekken met onder meer PRO en Volt, maar ook met JA21, SGP en BBB. Daarnaast werd overlegd met ChristenUnie, 50PLUS en de Groep Markuszower. Steun in de Tweede Kamer betekent daarbij niet automatisch instemming in de Eerste Kamer.
Premier Jetten wees al op 6 november op die spagaat. Coalitiefracties hebben hun eigen grenzen en onderlinge afspraken, maar moeten intussen ook zaken doen met de oppositie. Hij benadrukte toen dat partijen elkaar niet moesten verrassen. Precies daarover verschillen VVD en CDA nu van mening.
Donderdag: debat en stemmingen
Het debat met Jetten staat donderdag om 10.15 uur gepland. Daarna volgen de stemmingen over de wijzigingen en over het hele Belastingplan. Dat zijn losse keuzes: je kunt tegen een amendement stemmen en uiteindelijk toch vóór het complete pakket zijn.
Die escape is relevant voor de VVD, maar neemt de vertrouwensbreuk niet vanzelf weg. Een fiscale oplossing en het lijmen van de politieke verhoudingen zijn twee verschillende klussen.
De uitkomst ligt nog open. Donderdag zal blijken of de coalitiepartijen genoeg ruimte zien om door te gaan en welke belastingmaatregelen daadwerkelijk steun krijgen. Tot die tijd is er een flinke crisis binnen de coalitie, maar nog altijd geen bevestigde kabinetsval.
