Op de video zie je de Bossche FVD-fractievoorzitter Ramon van Asch met zijn zoontje naast een kooi waar wordt gevochten. Hoe hij daar belandde, was dé vraag na de Zembla-documentaire De neonazi-files. Tegelijk kreeg de redactie ook kritiek omdat ze Willem Wagenaar als expert opvoerden. De onderzoeker van de Anne Frank Stichting werd in 1987 veroordeeld voor zijn betrokkenheid bij een gewelddadige actie tegen een politieke bijeenkomst in Kedichem. Bij die actie verloor een aanwezige een been.
Met zijn zoontje bij de kooi
Voor de docu, die op 18 november uitkwam, werkte Zembla samen met het Vlaamse programma Pano. Met hulp van een infiltrant kregen de makers toegang tot besloten chatgroepen en een berg aan videomateriaal. Zo traceerden ze drie vechtoernooien ergens op het Nederlandse platteland. Op de beelden zie je hoe deelnemers elkaar in een kooi te lijf gaan. Ook is te zien dat sommige aanwezigen de Hitlergroet brengen. Een van de netwerken rond die toernooien heet Active Club Dietsland.
Na de uitzending gaf Van Asch zijn eigen lezing. Volgens hem had een kennis hem in juni uitgenodigd voor een evenement, zonder dat hij vooraf precies wist wat er zou gebeuren. Dat hij zijn zoontje meenam, moest volgens hem laten zien hoe weinig hij iets vermoedde. Pas toen enkele bezoekers maskers opzetten en een scheidsrechter een gevecht aankondigde, besefte hij wat voor bijeenkomst het was. Hij zegt vrijwel meteen na het begin van het gevecht te zijn vertrokken.
Politiek volgde het snel. Op verzoek van het partijbestuur legde Van Asch zijn zetel in de gemeenteraad van Den Bosch neer. Hij zei zo elke schijn van betrokkenheid te willen wegnemen. FVD meldde uiteindelijk dat zes leden waren geroyeerd. Ook minister van Justitie David van Weel reageerde: volgens hem moest de partij uitleggen waarom leden op zulke bijeenkomsten verschijnen.

Waarom de naam Willem Wagenaar discussie losmaakt
Zembla liet ook Willem Wagenaar aan het woord. Als onderzoeker bij de Anne Frank Stichting houdt hij zich bezig met rechts-extremisme. Critici van de documentaire wezen echter op een hoofdstuk uit zijn eigen verleden. In 1987 kreeg Wagenaar een gevangenisstraf vanwege zijn betrokkenheid bij de actie in Kedichem, een jaar eerder. Juist in een uitzending over politiek extremisme had die achtergrond volgens hen benoemd moeten worden.
Wat gebeurde er toen? Op zaterdag 29 maart 1986 kwamen leden van de Centrumpartij en de Centrumdemocraten samen in hotel Cosmopolite. De twee partijen lagen met elkaar overhoop en wilden in het Zuid-Hollandse dorp praten over verzoening. Tegenstanders trokken naar het hotel om de bijeenkomst te verstoren. Er werd geweld gebruikt en in het gebouw ontstond brand. Voor de mensen binnen veranderde een politieke vergadering in een chaotische vlucht.
Wil Schuurman, destijds secretaresse en later de echtgenote van politicus Hans Janmaat, probeerde via een raam te ontsnappen. Ze raakte zo zwaar gewond dat een van haar benen moest worden geamputeerd. Ook voor de familie van de hoteleigenaar kreeg de brand een dramatisch vervolg: twee maanden later kwam de eigenaar om het leven bij het opruimen van de resten van zijn hotel.
Meerdere actievoerders kregen een celstraf. Belangrijk is dat het gerechtelijk laboratorium niet kon vaststellen hoe de brand precies was ontstaan. Daardoor kon het Openbaar Ministerie de verdachten geen opzettelijke brandstichting ten laste leggen. Wagenaar persoonlijk aanwijzen als degene die de brand veroorzaakte gaat dus verder dan wat uit het onderzoek blijkt.
Moest Zembla dat verleden benoemen?
Bij de Anne Frank Stichting was de veroordeling al jaren bekend. In 2017 liet de stichting tegenover het Financieele Dagblad weten hiervan op de hoogte te zijn en achter Wagenaar te staan. Ook vanuit FVD waren toen al vragen gerezen over zijn verleden, nadat hij in een ander stuk als deskundige werd opgevoerd. De discussie laait nu opnieuw op door het onderwerp waarover Zembla hem aan het woord liet.
Daar zit precies de kern van de kritiek. Zembla onderzocht wie er bij die vechtkooi stonden, welke connecties ze hadden en wat hun aanwezigheid betekende. Critici vragen waarom kijkers over Wagenaar minder context kregen, terwijl hij zelf betrokken was bij een actie waarbij politieke tegenstanders gewond raakten. Eén zin over Kedichem had kijkers in staat gesteld zijn verleden mee te wegen. Dat is een concrete journalistieke vraag, ook als je vindt dat FVD terecht tekst en uitleg moest geven over de mensen die op de beelden verschenen.



