Populaire rugpijnpil gekoppeld aan risico’s voor het denkvermogen
Een middel waar veel mensen op vertrouwen bij chronische lage rugpijn lijkt toch een keerzijde te hebben. Een grote studie wijst erop dat gebruik op de lange termijn van gabapentine wordt gekoppeld aan een merkbaar hogere kans op dementie en andere vormen van cognitieve achteruitgang. Het is geen reden voor paniek, maar wel iets om serieus te nemen: vooral wie het middel langere tijd slikt, lijkt later meer risico te hebben op problemen met geheugen en denken.
Zo gingen de onderzoekers te werk
Onderzoekers van Case Western Reserve University analyseerden data uit 68 zorgsystemen in de VS. Ze vergeleken 26.414 volwassenen die gabapentine voorgeschreven kregen voor aanhoudende lage rugpijn met een vergelijkbare groep met dezelfde klachten die het middel niet gebruikte. De resultaten, gepubliceerd in Regional Anesthesia & Pain Medicine, laten zien dat minstens zes voorschriften voor gabapentine samenhangen met 29% meer kans op een dementiediagnose in een periode van tien jaar en zelfs 85% meer kans op milde cognitieve stoornissen (MCI).
Jongere volwassenen vielen extra op
Opvallend: het waren niet alleen oudere mensen die risico liepen. Bij gebruikers tussen 35 en 49 jaar was het risico op dementie ongeveer verdubbeld, terwijl de kans op MCI grofweg verdrievoudigde. Onder 50- tot 64-jarigen doemde een vergelijkbare toename op. Alleen bij 18- tot 34-jarigen werd geen significant verhoogd risico gevonden. Daarom adviseren de onderzoekers om volwassenen die gabapentine gebruiken beter te monitoren, juist omdat effecten ook op jongere leeftijd zichtbaar lijken.
Hoe meer voorschriften, hoe groter het risico
Zoals elk medicijn kent gabapentine bekende bijwerkingen, zoals duizeligheid, ongebruikelijke vermoeidheid, vocht vasthouden met zwelling en een droge mond. Eerder onderzoek koppelde het middel bovendien aan mogelijke problemen met de ademhaling. In deze studie kwam een duidelijk patroon naar voren: hoe vaker iemand gabapentine kreeg, hoe groter de cognitieve risico’s. Mensen met twaalf of meer voorschriften hadden 40% meer kans op dementie en 65% meer kans op MCI. Deze verbanden bleven bestaan nadat was gecorrigeerd voor andere aandoeningen, demografische kenmerken en gelijktijdig gebruik van andere medicijnen.
Maakt gabapentine je dement?
Daar kun je op basis van deze data niet zeker van zijn. Het gaat om een observatiestudie: die laat een sterk verband zien, maar geen directe causale relatie. Ook konden de onderzoekers niet precies uitzoeken welke doseringen zijn gebruikt of hoe lang mensen het middel slikten. Toch is de dataset groot en sluiten de bevindingen aan bij toenemende zorgen over cognitieve bijwerkingen van dit middel. Kortom: een belangrijk signaal, al is er meer onderzoek nodig om mechanisme en causaliteit te verduidelijken.
Waarom gabapentine zo wijdverspreid is geraakt
Gabapentine bestaat sinds de vroege jaren 90 en was oorspronkelijk bedoeld voor epilepsie. Later zijn artsen het steeds vaker gaan voorschrijven bij chronische pijn, zenuwpijn, pijn na gordelroos en het rusteloze-benensyndroom. Een grote drijfveer was dat het gold als een veiliger alternatief voor opioïden. Bij rugpijn wordt het niet zelden langdurig gebruikt. Veel patiënten bewegen dan ook minder, en dat is op zichzelf al een risico voor cognitieve achteruitgang. Dit onderzoek vergeleek echter gabapentinegebruikers met patiënten met vergelijkbare klachten, wat suggereert dat beperkte mobiliteit het verband niet volledig verklaart.
Als je het gebruikt: wat kun je doen
Geen paniek, wel alert blijven. Slik jij of iemand in je omgeving gabapentine tegen rugpijn, bespreek dan met je arts de mogelijke risico’s en denk mee over alternatieven. Overweeg regelmatige checks van je cognitieve functies en probeer gebruik langer dan nodig te voorkomen. Gabapentine wordt nog steeds gezien als veiliger dan sommige andere pijnstillers, maar bewust kiezen blijft belangrijk. De kern: er is een duidelijk verband tussen het voorschrijven van gabapentine en het optreden van dementie of cognitieve stoornissen binnen tien jaar. Omdat het middel zo veel wordt gebruikt, is dat iets om serieus te nemen en samen met je zorgverlener te blijven volgen.
