Anne is 84 en zegt dat ze in haar leven al heel wat hete zomers, kurkdroge periodes en opmerkelijk weer voorbij heeft zien komen. Toch hoort ze, zodra ze nu het nieuws aanzet, volgens haar steeds weer dezelfde term: klimaatverandering.
Heet het uitzonderlijk op? Klimaatverandering. Valt er wekenlang amper regen? Klimaatverandering. Zakken de grote rivieren ver weg? Ook klimaatverandering.
En dat begint haar flink te irriteren.
Volgens haar lijkt het soms alsof extreem lage waterstanden iets van de laatste jaren zijn. Daarom wijst ze juist op opvallende beelden uit 1955.
‘Daar had toen niemand het over klimaatverandering’
In oude fragmenten van het Nederlands Instituut voor Beeld & Geluid is te zien hoe uitzonderlijk laag de Rijn in 1955 stond.
Dat droge najaar drukte zwaar op de rivier.
Je ziet onder meer dat de houten beschoeiing van de Rijnkade bij Arnhem volledig blootligt. De pijlers van de Rijnbrug staan deels droog en woonschepen liggen door het watertekort zelfs op het droge.
Ook de scheepvaart ondervond problemen. De vaargeul was zo beperkt dat zelfs kleine schepen soms vast kwamen te zitten.
Voor Anne is dat genoeg reden om vraagtekens te zetten bij hoe er tegenwoordig over lage waterstanden wordt gesproken.
“Daar sprak niemand toen over klimaatverandering,” vat ze het simpel samen.
Oude opnames wakkeren discussie aan
Die uitspraak zal bij veel mensen ongetwijfeld iets losmaken.
Want wie die archiefbeelden bekijkt, ziet inderdaad een situatie die behoorlijk extreem oogt: een bijna drooggevallen oever, schepen die nauwelijks vooruitkomen en grote stukken rivierbodem die normaal onder water liggen.
Beelden die zomaar uit een recente droge zomer hadden kunnen komen.
Alleen zijn ze dus ruim zeventig jaar oud.
Voor mensen als Anne roept dat een simpele vraag op: waarom wordt een lage waterstand nu zo snel gekoppeld aan klimaatverandering, terwijl vergelijkbare taferelen vroeger kennelijk ook voorkwamen?
‘Alsof er vroeger geen droogte bestond’
Wat haar vooral stoort, is het idee dat extreem weer iets totaal nieuws zou zijn.
Ze herinnert zich hete zomers, koude winters en droge perioden uit haar jeugd. Natuurlijk verschilde het per jaar, maar dat het weer soms flink kon uitschieten, is voor haar niets verrassends.
En dan zijn er ook nog die beelden uit 1955.
De Rijn zakte toen zo ver weg dat delen die normaal onder water liggen ineens zichtbaar werden. Woonschepen kwamen droog te liggen en de scheepvaart liep tegen serieuze hinder aan.
“Zou je dit nu filmen, dan zou het klimaat waarschijnlijk meteen de koppen halen,” is precies het soort reactie dat zulke historische fragmenten oproepen.
Wat zeggen die beelden nou écht?
Daar begint natuurlijk de discussie.
Ze laten in elk geval één ding glashelder zien: ook in 1955 kende de Rijn een uitzonderlijk lage waterstand.
Maar of je daar vervolgens conclusies over klimaatverandering aan kunt verbinden, is een andere vraag. Eén gebeurtenis uit één jaar vertelt namelijk niet automatisch het hele verhaal over ontwikkelingen over tientallen jaren.
Voor Anne is dat trouwens niet eens het belangrijkste punt.
Het is vooral de toon van het huidige debat die haar ergert.
Volgens haar lijkt het soms alsof elke warme dag, droge maand of lage rivierstand meteen als iets uitzonderlijks wordt gepresenteerd.
Zie je dan beelden van decennia geleden waarop iets vergelijkbaars gebeurt, dan roept dat inderdaad vragen op.
Sociale media duiken er gretig op
Oude nieuwsfragmenten zijn daardoor ideale brandstof voor discussies op sociale media.
Leg opnames uit 1955 naast recente foto’s van een lage Rijn en binnen no-time ontstaan er twee kampen.
De één zegt: “Kijk, dit had je toen óók al.”
De ander zal antwoorden dat een losse droge periode weinig zegt over klimaatverandering op de lange termijn.
Voor je het weet, staan de reacties vol met mensen die elkaar uitleggen hoe het volgens hen echt zit.
Anne zelf houdt het simpel.
Ze kijkt naar de beelden en ziet vooral iets dat volgens haar vaak wordt vergeten: extreem weer bestond vroeger óók.
1955 leverde in elk geval opvallende beelden op
Los van de klimaatdiscussie zijn de historische opnames bijzonder om terug te zien.
De Rijn is voor Nederland en Duitsland een van de belangrijkste rivieren. Dat het peil zó ver kon dalen dat woonschepen droogvielen en zelfs kleine schepen moeite kregen met de vaargeul, laat zien hoe uitzonderlijk droog het najaar van 1955 was.
Voor wie die periode bewust heeft meegemaakt, kunnen zulke beelden bovendien herinneringen oproepen.
En voor jongere generaties is het misschien verrassend om te ontdekken dat discussies over droogte en lage rivierstanden bepaald niet alleen van nu zijn.
Anne weet wel waar ze staat
Gaat iedereen het met haar eens zijn? Zeker niet.
Waarschijnlijk is dit precies zo’n onderwerp waarbij de reacties razendsnel binnenstromen.
Maar Anne maakt zich er niet druk om.
Hoort ze weer dat een lage Rijn wordt besproken in combinatie met klimaatverandering, dan denkt zij terug aan die oude opnames.
“Begin maar eens bij 1955,” is haar boodschap.
Wij zijn benieuwd wat jij vindt: heeft Anne gelijk en koppelen we extreem weer tegenwoordig te gauw aan klimaatverandering? Of valt 1955 niet één-op-één te vergelijken met nu?
Laat het weten op Facebook. Dat wordt vast een levendige discussie.
