Zodra ergens in Nederland een weg dichtgaat, steekt dezelfde discussie weer de kop op. Klimaatgroepen trekken de straat op, boeren rijden met hun trekkers naar een actie en voor je het weet vliegen de verwijten heen en weer.
Johan, 75, heeft daar ondertussen een uitgesproken mening over. Volgens hem wordt er flink met twee maten gemeten.
“Als Extinction Rebellion zich vastplakt op de weg lijkt het allemaal te kunnen, maar zodra boeren actievoeren is het ineens not done. Leg mij dat eens uit.”
Met die opmerking raakt hij precies een zenuw.
“Waarom telt het ene protest wel en het andere niet?”
Johan zegt prima te snappen dat mensen demonstreren; protesteren hoort bij een democratie. Waar hij tegenaan loopt, is het verschil in hoe mensen daarop reageren.
“Als klimaatactivisten een weg dichtzetten, hoor je dat demonstreren een grondrecht is”, zegt hij. “Maar zodra boeren met trekkers ergens staan, klinkt het ineens dat iedereen gewoon naar z’n werk moet kunnen.”
Daar wringt het voor Johan.
Hij snapt niet waarom de ene wegafzetting door sommigen als noodzakelijk wordt gezien, terwijl een andere meteen op felle tegenstand stuit.
Extinction Rebellion ligt vaak onder het vergrootglas
Extinction Rebellion staat bekend om in het oog springende klimaatacties. Daarbij gaan soms wegen of andere plekken dicht en kiezen sommige actievoerders voor tactieken waardoor ze niet zomaar weg te halen zijn.
Voorstanders zeggen dat dit nodig is om aandacht te trekken voor de klimaatcrisis; een gewone demonstratie zou te weinig losmaken.
Critici zien dat totaal anders.
Zij vinden dat zulke blokkades vooral gewone mensen treffen die niets met het conflict te maken hebben.
En juist daar wordt het volgens Johan interessant.
“Dan geldt dat bij boeren toch ook?”
Ook boeren kozen de afgelopen jaren voor acties die je niet kunt negeren. Trekkers doken op op wegen en bij overheidsgebouwen, met soms forse overlast tot gevolg.
Dat leverde stevige kritiek op.
Op zich vindt Johan dat logisch: als je hinder veroorzaakt, kun je boze reacties verwachten.
Maar die lijn moet je dan wel overal doortrekken, zegt hij.
“Als je vindt dat boeren geen wegen mogen blokkeren omdat anderen daar last van hebben, prima”, zegt hij. “Maar hanteer dan dezelfde maatstaf bij klimaatacties.”
Op sociale media wordt het contrast alleen maar scherper
Kijk je online naar dit onderwerp, dan zie je al snel twee kampen ontstaan.
Bij berichten over boerenacties juichen sommigen dat boeren eindelijk voor zichzelf opkomen, terwijl anderen zich juist groen en geel ergeren aan trekkers, blokkades en de ellende voor andere weggebruikers.
Bij klimaatacties zie je vrijwel het spiegelbeeld.
De één noemt de actievoerders moedig omdat ze ver gaan voor hun idealen; de ander vraagt zich af waarom automobilisten en omstanders daarvan de dupe moeten zijn.
En dan komt het bekende verwijt: meten met twee maten.
Zijn die situaties eigenlijk wel vergelijkbaar?
Precies die vraag maakt de discussie zo fel.
Geen twee acties zijn identiek: plek, duur, schaal, risico’s en tactieken verschillen. Ook politie en overheid reageren per geval anders.
Toch draait het Johan vooral om het principe.
Als je accepteert dat burgerlijke ongehoorzaamheid soms bij protest hoort, moet je niet ineens van houding veranderen omdat je het niet eens bent met de boodschap.
En andersom net zo: wie vindt dat wegen nooit geblokkeerd mogen worden, moet dat óók zeggen wanneer hij of zij de doelstelling wél steunt.
Blijkbaar draait het vooral om wie er in actie komt
Daar zit voor Johan de grootste frustratie.
Volgens hem kijken veel Nederlanders eerst naar wie er demonstreert en pas daarna naar de methode.
Ben je het met de actievoerders eens? Dan voelt een blokkade sneller als ‘nodig’.
Ben je het niet eens met hun boodschap? Dan is exact dezelfde hinder opeens onacceptabel.
“Daar kan ik echt slecht tegen”, zegt Johan. “Je hoeft het helemaal niet met boeren eens te zijn, en ook niet met Extinction Rebellion. Maar de regels moeten voor iedereen gelijk zijn, toch?”
Protesteren zónder hinder is bijna niet te doen
Dan rijst de lastige vraag: hoeveel overlast mag een demonstratie eigenlijk veroorzaken?
Een actie die niemand ziet of merkt, krijgt nauwelijks aandacht. Daarom kiezen groepen soms bewust voor plekken waar je ze niet kunt negeren.
Maar zodra een protest ingrijpt in iemands dagelijks leven, loopt de irritatie op.
Iemand die uren in de file staat, is vaak minder gevoelig voor de boodschap achter de blokkade. Hetzelfde geldt voor ondernemers, medewerkers of buurtbewoners die door een actie worden gehinderd.
En dan maakt het weinig uit of er een trekker of een klimaatactivist voor je neus staat.
Johan krijgt zowel steun als kritiek
Zijn uitspraak spreekt ongetwijfeld veel mensen aan. Zeker degenen die vinden dat boeren de laatste jaren te hard zijn aangepakt, herkennen zijn vergelijking.
Maar er zijn net zo goed mensen die hem te kort door de bocht vinden.
Die wijzen erop dat je acties niet één op één kunt vergelijken; context en gedrag tijdens een protest doen ertoe.
Juist daarom blijven de discussies hierover eindeloos doorgaan.
Eén vraag blijft staan
Johan verwacht niet dat iedereen hem gelijk geeft. Daar gaat het hem ook niet om.
Hij wil vooral dat je jezelf één simpele vraag stelt:
Vind je een bepaalde actiemethode echt fout, of alleen als ‘de ander’ hem gebruikt?
Volgens hem zit dáár de echte dubbele standaard.
Zijn conclusie is helder:
“Of nu boeren de weg blokkeren of Extinction Rebellion: als iets niet mag, dan geldt dat voor iedereen. Zo moeilijk is dat toch niet?”
